
عوارض ارتودنسی در کودکان و بزرگسالان
1405-04-24


1405-04-24

عوارض ارتودنسی یکی از اولین دغدغههای افرادی است که تصمیم دارند لبخندی زیباتر و دندانهایی مرتب داشته باشند. آیا ارتودنسی باعث ضعیف شدن دندانها میشود؟ آیا ممکن است به لثه یا ریشه دندان آسیب بزند؟ واقعیت این است که بیشتر عوارض ارتودنسی در صورت انجام درمان توسط متخصص و رعایت مراقبتهای لازم، قابل پیشگیری هستند. از طرفی، نادیده گرفتن نیاز به ارتودنسی نیز میتواند مشکلاتی مانند نامرتبی شدید دندانها، پوسیدگی، بیماریهای لثه و اختلال در جویدن را به دنبال داشته باشد. در ادامه، تمام عوارض احتمالی ارتودنسی، دلایل بروز آنها، راههای پیشگیری و همچنین خطرات ارتودنسی نکردن را بهطور کامل بررسی میکنیم تا با دیدی آگاهانه برای درمان تصمیم بگیرید.
هر درمان دندانپزشکی به طور طبیعی میتواند با عوارضی همراه باشد و ارتودنسی دندان هم از این قاعده مستثنی نیست. اما نکته مهم این است که در صورت انجام صحیح درمان توسط یک متخصص مجرب و رعایت دقیق مراقبتهای لازم، عوارض ارتودنسی معمولا خفیف و موقتی هستند و به ندرت به مشکلات جدی تبدیل میشوند.
در واقع، بیشتر عوارضی که افراد تجربه میکنند، قابل پیشبینی هستند. آنچه باعث بروز عوارض جدی میشود، غالبا اشتباه در روند درمان، عدم رعایت بهداشت یا پیگیری نکردن منظم است. بنابراین، اگر درمان اصولی پیش برود، جای نگرانی چندانی وجود ندارد.
جهت دریافت نوبت معاینه و دریافت مشاوره فرم زیر را تکمیل کنید.
"*"فیلدهای ضروری را نشان می دهد

ارتودنسی میتواند هر یک از عوارض زیر را به دنبال داشته باشد:
طبیعی است که وقتی نیروی ممتدی به دندانها وارد میشود تا آنها را به تدریج جابهجا کند، احساس ناراحتی و آزردگی ایجاد شود. این احساس به ویژه در روزهای اول پس از نصب تجهیزات ارتودنسی یا پس از هر بار تنظیم، بیشتر محسوس است.
اما نکته امیدوارکننده این است که بدن به سرعت با این شرایط سازگار میشود و پس از چند روز، این ناراحتی به میزان قابل توجهی کاهش مییابد. در واقع، درد ارتودنسی خفیف و موقتی است و یکی از رایجترین عوارض ارتودنسی است که تقریبا همه افراد آن را تجربه میکنند، اما به مرور زمان به یک عادت تبدیل شده و آزاردهندگی خود را از دست میدهد.
هنگامی که از بریسهای ثابت یا پلاکهای متحرک استفاده میشود، برخی نقاطی که با بافت نرم دهان در تماس هستند، ممکن است دچار زخم یا سایش شوند. این عارضه تا حدی طبیعی است و در بسیاری از بیماران در هفتههای اول درمان دیده میشود.
اما نکته مهم این است که برای رفع آن باید اقدام کرد؛ مثلا با استفاده از موم مخصوص ارتودنسی یا مراجعه به متخصص برای تراش دادن قسمت اضافه پلاک متحرک. اگر این زخمها به موقع مدیریت نشوند، میتوانند یکی از آزاردهندهترین عوارض ارتودنسی باشند و روند درمان را برای بیمار دشوار کنند.
وقتی یک جسم اضافی مانند براکتها و سیم در ارتودنسی ثابت روی دندانها قرار میگیرد، طبیعتا نقاطی ایجاد میشود که تمیز کردن آنها دشوارتر است. این موضوع باعث افزایش گیر پلاک و مواد غذایی در اطراف بریسها میشود. اگر بهداشت دهان و دندان به دقت رعایت نشود و مسواک زدن و نخ دندان کشیدن به صورت اصولی انجام نگیرد، ریسک پوسیدگی دندان به طور قابل توجهی افزایش مییابد. پوسیدگی دندان یکی از شایعترین عوارض ارتودنسی است که مستقیما به میزان مراقبت بیمار بستگی دارد. خبر خوب این است که با رعایت بهداشت دقیق، میتوان از این عارضه به راحتی پیشگیری کرد.
همان طور که اشاره شد، با افزایش تجمع پلاک و مواد غذایی در اطراف بریس ارتودنسی ، علاوه بر پوسیدگی، زمینه برای التهاب لثه فراهم میشود. لثهها در این شرایط قرمز، متورم و حساس میشوند و ممکن است هنگام مسواک زدن خونریزی کنند. این وضعیت در واقع واکنش طبیعی بدن به وجود باکتریهای ناشی از پلاک است. خوشبختانه، این مورد از عوارض ارتودنسی است با رعایت دقیق بهداشت دهان و استفاده از دهانشویههای مناسب به سرعت برطرف میشود.
یکی از عوارض ارتودنسی که گاهی مطرح میشود، تحلیل ریشه دندان است. به زبان ساده، وقتی نیروی مداومی به دندان وارد میشود تا آن را جابهجا کند، در برخی موارد ممکن است بخش کوچکی از نوک ریشه تحلیل برود. شدت این موضوع به عوامل مختلفی بستگی دارد؛ مثلا وضعیت خود دندان تاثیر زیادی دارد.
دندانی که به دلایلی مانند انکیلوز حرکت برایش خیلی سختتر است، هنگام جابهجایی فشار بیشتری تحمل میکند و احتمال تحلیل در آن بیشتر است. اما در حالت عادی و در یک درمان استاندارد، میزان تحلیل ریشه بسیار ناچیز است. در بسیاری از موارد آنقدر کم است که انگار اصلا اتفاق نیفتاده و گاهی هم اصلا رخ نمیدهد. بنابراین، این عارضه در درمانهای اصولی جای نگرانی جدی ندارد.

تغییر رنگ دندانها در طول درمان ارتودنسی معمولا به دلیل رعایت نکردن بهداشت دهان ایجاد میشود. وقتی پلاک و مواد غذایی در اطراف براکتها تجمع پیدا میکنند و به مرور زمان سفت میشوند، میتوانند لکههای رنگی روی مینای دندان ایجاد کنند.
این لکهها گاهی نشانه اولیه پوسیدگی یا دمینرالیزاسیون هستند. البته در اکثر مواقع به علت رنگ گرفتن مینا اطراف براکت یا حتی مواد باندینگ، چنین تغییر رنگی مشاهده میشود.. توجه کنید که از جمله عوارض ارتودنسی است که کاملا قابل پیشگیری است.
یک عارضهای که معمولا بعد از گذاشتن پلاکهای متحرک با آن مواجه میشوید، مشکل در صحبت کردن است. زیرا یک جسم نسبتا بزرگ روی دندانها قرار دارد و زبان نمیتواند تشخیص دهد موقعیت جدید برای تلفظ صحیح در کجا قرار دارد. همچنین در روزهای ابتدایی، بیمار ممکن است به سختی آب دهان را قورت دهد. این هم به علت محدودتر شدن حرکات زبان است. اغلب بعد از مدتی بیمار با این شرایط کنار میآید و تا حد زیادی کمتر میشود.
یکی از عوارض ارتودنسی که ممکن است پس از پایان درمان ظاهر شود، عود یا برگشت دندانها به وضعیت قبلی است. طبیعتا هر درمان ارتودنسی میزان مشخصی برگشتپذیری دارد. به همین دلیل، متخصصان معمولا کمی بیشتر از حد نیاز، اصلاحات را انجام میدهند تا پس از مقداری بازگشت، دندانها در جای درست خود قرار بگیرند. اما در برخی موارد، این برگشت بیشتر از حد انتظار است. برای جلوگیری از این مشکل، استفاده منظم از ریتینر طبق دستور متخصص ارتودنسی ضروری است.

بهتر است بدانید که خیلی از مواقع عوارض ارتودنسی نکردن از خود درمان بیشتر است. نادیده گرفتن ناهنجاریهای دندانی و فکی میتواند مشکلات متعددی ایجاد کند که در ادامه به مهمترین آنها اشاره میکنیم:
در بسیاری از موارد، متخصص ارتودنسی با توجه به فضای موجود در فک و میزان نامرتبی، تصمیم میگیرد درمان را بدون کشیدن دندان انجام دهد. اگر این تصمیم بر اساس ارزیابی دقیق و اصولی گرفته شده باشد، معمولا عوارض چندانی به همراه ندارد و نتیجه درمان رضایتبخش خواهد بود.
اما گاهی اوقات بیمار به دلایل شخصی زیر بار کشیدن دندان نمیرود و متخصص مجبور میشود با همان شرایط موجود درمان را پیش ببرد. در چنین شرایطی، طبیعتا فضای کافی برای مرتب شدن کامل دندانها وجود ندارد و ممکن است نتیجه دلخواه حاصل نشود.
در این موارد، نامرتبی به طور کامل برطرف نمیشود. بنابراین، تصمیمگیری در مورد کشیدن یا نکشیدن دندان باید کاملا به تشخیص متخصص و بر اساس معاینات دقیق باشد. برای خواندن اطلاعات بیشتر درباره ارتودنسی بدون کشیدن دندان مقاله مربوط را مطالعه کنید.
جهت دریافت مشاوره در زمینه ارتودنسی دندان با کلینیک سیمادنت در ارتباط باشید.
یکی از عوارض ارتودنسی در این شرایط، کاهش تعداد دندانهای طبیعی فرد است که طبیعتا برای برخی بیماران نگرانکننده به نظر میرسد. علاوه بر این، خود فرآیند کشیدن دندان در روزهای ابتدایی میتواند با درد، تورم و ناراحتی همراه باشد که کاملا موقتی است.
اما نکته مهم این است که پس از اتمام درمان و بسته شدن فضاهای خالی، این روش معمولا عارضه جدی به همراه ندارد. در واقع، کشیدن دندان در مواردی که فضای کافی در فک وجود ندارد، به متخصص اجازه میدهد تا دندانها را به درستی مرتب کند و نتیجه نهایی پایدارتر و مطلوبتری حاصل شود.
به طور کلی، عوارضی که پیش از این به آنها اشاره کردیم، در سنین بالا ممکن است با شدت بیشتری بروز کنند و احتمال وقوع آنها نیز افزایش مییابد. دلیل این موضوع این است که در سنین بالاتر، استخوان فک، انعطافپذیری کمتری دارد و فرآیند ترمیم و سازگاری آن کندتر انجام میشود. درنتیجه انجام به موقع درمان در سن مناسب ارتودنسی میتواند تا حدی از بروز عوارض بعدی جلوگیری کند.
برای مثال، تحلیل ریشه یا التهاب لثه در بزرگسالان ممکن است جدیتر باشد. همچنین، وجود مشکلات قبلی مانند پوسیدگی، بیماری لثه یا تحلیل استخوان میتواند ریسک عوارض را افزایش دهد.

عوارض ارتودنسی در سنین پایین، همان مواردی است که پیشتر به آنها اشاره کردیم. اما نکته مثبت این است که شدت این عوارض در کودکان و نوجوانان بسیار کمتر است. به طوری که بسیاری از آنها به قدری خفیف هستند که بیمار حتی متوجه وقوع آن نمیشود.
دلیل این مزیت، انعطافپذیری بالای استخوان و PDL دندان در سنین پایین است. استخوان فک در حال رشد، دندانها را راحتتر جابهجا میکند و لثهها نیز سریعتر به شرایط جدید عادت میکنند. به همین دلیل، متخصصان معمولا درمان در سنین پایین و انجام ارتودنسی کودکان را توصیه میکنند؛ زیرا هم نتیجه بهتر است و هم عوارض جانبی حداقل هستند.
خوشبختانه، بسیاری از عوارض ارتودنسی با رعایت چند نکته ساده اما مهم قابل پیشگیری هستند:

گاهی اوقات عوارض ارتودنسی به علت ذات خود درمان نیست. در حقیقت عوامل دیگری در بروز آنها نقش دارند:
موفقیت هر درمان ارتودنسی از همان ابتدا یعنی مرحله تشخیص آغاز میشود. اگر پزشک در تشخیص نوع ناهنجاری دندانی یا فکی دچار اشتباه شود، تمام روند درمان به مسیر اشتباه میرود. برای مثال اگر مشکل بیمار مربوط به اسکلت فک باشد ولی فقط به جابهجایی دندانها پرداخته شود، نتیجه نهایی ناپایدار یا ناکافی خواهد بود.
همچنین ممکن است بیمار نیاز به جراحی فک یا درمانهای مکمل داشته باشد که نادیده گرفته شدهاند. طرح درمانی که به خوبی طراحی نشده باشد یا متناسب با سن و وضعیت خاص بیمار نباشد، شانس موفقیت درمان را به شدت کاهش میدهد.
یکی از مهمترین دلایل بروز عوارض ارتودنسی، عدم نگهداری مناسب پس از پایان درمان است. بسیاری از بیماران تصور میکنند با برداشتن بریسها، کار تمام شده است. در حالی که مرحله نگهداری به اندازه خود درمان اهمیت دارد.
اگر از ریتینر ارتودنسی طبق دستور متخصص استفاده نشود، دندانها تمایل دارند به تدریج به وضعیت قبلی خود بازگردند. این عود ناهنجاری یکی از رایجترین عوارضی است که مستقیما ناشی از سهلانگاری در مرحله نگهداری خواهد بود. بنابراین، برای حفظ نتیجه درمان، استفاده منظم و دقیق از ریتینر و مراجعه دورهای به متخصص ضروری است.

داشتن تخصص، تضمین موفقیت درمان نیست. اجرای نادرست، یعنی اشتباه در اعمال نیروهای ارتودنسی، انتخاب نادرست ابزار یا تکنیک، یا نداشتن مهارت در کنترل تغییرات حین درمان، میتواند به مشکلات زیادی منجر شود. گاهی نیروی زیادی به دندانها وارد میشود که باعث تحلیل ریشه یا استخوان میگردد. در موارد دیگر، مدت درمان بیش از حد طول میکشد، یا تغییرات به صورت نامتعادل ایجاد میشود که چهره بیمار را دچار عدم تناسب میکند.
مهارت پزشک در تطبیق دادن درمان با شرایط متغیر بیمار و بررسی عکسها و مدارک در طول مسیر، اهمیت زیادی دارد. غفلت از پیگیری و اصلاح طرح اولیه در صورت نیاز نیز یکی از دلایل شکست درمان است.
یکی از عوامل بسیار مهم که ممکن است منجر به شکست ارتودنسی شود، همکاری نکردن بیمار است. درمان ارتودنسی یک روند مشترک بین بیمار و پزشک است. بیمار باید:
در غیر این صورت، نه تنها پیشرفت درمان کند میشود، بلکه ممکن است دندانها دچار پوسیدگی، بیماری لثه یا جابجایی ناخواسته شوند. گاهی بیمار پس از پایان درمان، استفاده از نگهدارنده را جدی نمیگیرد که نتیجه آن بازگشت دندانها به موقعیت اولیه است.

در برخی بیماران، مشکلاتی مانند بیماری لثه، اختلالات مفصل فکی یا عادتهایی مانند دندانقروچه وجود دارد. اگر این عوامل قبل از آغاز درمان ارتودنسی شناسایی و درمان نشوند، میتوانند کل فرایند ارتودنسی را تحت تاثیر قرار دهند.
برای مثال، اگر بیماری لثه کنترل نشود، ممکن است در حین درمان، استخوان نگهدارنده دندان تحلیل برود و دندان لق شود. یا اگر فشار بر روی دندانها ادامه داشته باشد، دندانها حتی پس از اصلاح، دوباره به جای قبلی بازمیگردند.
در برخی موارد، با وجود همه مراقبتها، بدن فرد به دلایلی خارج از کنترل پزشک واکنش غیرمنتظرهای به درمان میدهد. برای مثال:
به تعویق انداختن درمان ارتودنسی نیز میتواند عوارض خاص خود را به همراه داشته باشد. هرچه بیشتر منتظر بمانید، مشکلات موجود ممکن است پیچیدهتر و درمان آنها دشوارتر شود. مهمترین عوارض تعویق ارتودنسی عبارتند از:
دریافت نوبت آنلاین در سیمادنت
با دریافت نوبت میتوانید با شمارههای کلینیک سیمادنت تماس بگیرید.
وقتی درمان ارتودنسی توسط متخصص ناآشنا یا با طرح درمان نادرست انجام شود، عوارض ارتودنسی میتوانند جدی و گاهی غیرقابل جبران باشند. مهمترین این عوارض عبارتند از:

نمونه کار ارتودنسی مجدد توسط دکتر مسعود داودیان
بله، انجام ارتودنسی برای بار دوم کاملاً امکانپذیر است و گاهی به دلیل بازگشت دندانها به موقعیت قبلی، ناقص ماندن درمان اولیه یا ایجاد تغییرات جدید در وضعیت دندانها و فک ضروری میشود. یکی از مهمترین دلایل این نیاز، استفاده نکردن از ریتینر پس از پایان درمان است.
همچنین، عوارض ارتودنسی اشتباه مانند تشخیص نادرست، برنامه درمانی نامناسب یا اجرای غیراصولی میتواند باعث ناهماهنگی دندانها و نیاز به ارتودنسی مجدد شود. پس از بررسی دقیق توسط متخصص ارتودنسی، مناسبترین روش درمان انتخاب میشود و در بسیاری از موارد، مدت درمان مجدد از درمان اول کوتاهتر است.
در بزرگسالان، عوارضی مانند تحلیل ریشه، التهاب لثه و بازگشت ناهنجاری با شدت بیشتری ممکن است رخ دهند. همچنین به دلیل کاهش انعطافپذیری استخوان، درمان معمولا طولانیتر میشود و نیاز به همکاری بیشتری دارد.
بله. اگر نیروی نادرست به دندانها وارد شود یا موقعیت فک به درستی تنظیم نشود، سردردهای مزمن یکی از عوارض ارتودنسی خواهد بود.
خیر. برخی عوارض ارتودنسی مانند تحلیل شدید ریشه یا تحلیل استخوان ممکن است غیرقابل برگشت باشند.
سایش دندانها، مشکلات مفصل فک، پوسیدگی و بیماری لثه، مشکلات گفتاری و کاهش اعتماد به نفس از جمله عوارض بلندمدت هستند.
ارتودنسی اصولی توسط متخصص مجرب عوارض جدی ندارد. ناراحتیهای جزئی مانند درد خفیف در روزهای اول طبیعی است. اما درمان اشتباه میتواند عوارض جدی ایجاد کند.
در درمان اصولی، لق شدن موقتی و خفیف از عوارض ارتودنسی است و پس از تثبیت برطرف میشود. اما در ارتودنسی اشتباه، لق شدن میتواند دائمی شود.
بله، اگر بهداشت رعایت نشود یا براکتها در موقعیت نامناسب قرار گیرند، التهاب و بیماری لثه ایجاد میشود. با رعایت بهداشت و تنظیم موقعیت تجهیزات ارتودنسی، این عارضه قابل پیشگیری است.
به طور مستقیم خیر. اما برخی از بیماران ممکن است بعد از قراردهی پلاکهای متحرک، تنوانند مثل قبل با دهان نفس بکشند. این موضوع بعد از مدتی برطرف میشود.
خود ارتودنسی باعث تغییر رنگ نمیشود. اما رعایت نکردن بهداشت در اطراف براکتها میتواند لکههای رنگی ایجاد کند که قابل پیشگیری است.
بله، درمان ارتودنسی میتواند با شکست مواجه شود، اگرچه این اتفاق در صورت مراجعه به متخصص ارتودنسی مجرب و رعایت کامل نکات درمانی توسط بیمار نادر است. عوارض سوء درمان ارتودنسی ممکن است به معنای عدم دستیابی به نتایج مطلوب و بازگشت وضعیت دندانها باشد. دلایل متعددی میتوانند سبب شکست ارتودنسی شود که از جمله آنها میتوان به تشخیص نادرست، عدم درمان صحیح، عدم همکاری بیمار در طول درمان و وجود بیماریهای زمینهای اشاره نمود.
کلام آخر
عوارض ارتودنسی موضوعی است که بسیاری از افراد قبل از شروع درمان به آن فکر میکنند. واقعیت این است که ارتودنسی اصولی و استاندارد، عوارض جدی و قابل توجهی ندارد. بیشتر مشکلاتی که به عنوان عوارض مطرح میشوند، یا ناشی از درمان اشتباه توسط متخصص ناآشنا هستند، یا به دلیل رعایت نکردن بهداشت و دستورالعملهای پس از درمان توسط بیمار ایجاد میشوند. در مقابل، ارتودنسی نکردن میتواند عوارض جدیتری به همراه داشته باشد. بنابراین، تصمیم آگاهانه و انتخاب یک متخصص خوب، کلید اصلی یک درمان موفق و بدون عارضه است.